Remartgas davart la versiun 0.9.3 Beta

Data da publicaziun: 21 da matg 2026
Versiun precedenta: 0.9 Beta (31 da december 2024)
Versiun suandanta: 0.9.4 Beta (12 da settember 2026)

Quai è la pli gronda versiun en l’istorgia da Ditana. Bunamain mintga part dal sistem è vegnida modifitgada, e l’architectura è vegnida reorganisada fundamentalmain enturn il princip da la configuraziun sco datas. Questa pagina preschenta ils puncts culminants; il diff cumplet sa chatta en l’istorgia Git da ditana-installer e ditana-config.

La gronda midada: configuraziun sco datas

La pli gronda midada singula dapi la versiun 0.9.0 concerna l’architectura. En la versiun 0.9.0 sa chattavan las adattaziuns da Ditana en pachets dad Arch gronds ed indivisibels – tut quai che l’installatur vuleva configurar stueva vegnir integrà fix en in PKGBUILD. Quai rendeva difficil da cumbinar l’adattaziun dal desktop, la tscherna dal navigatur, la tscherna dal terminal e dunsainas d’auters puncts da contact.

En la versiun 0.9.3 sa chatta tut quai en in nov repositori cun atgnas versiuns – ditana-config – sco datas structuradas en KDL v2. Mintga parameter, mintga dependenza, mintga script dal ciclus da vita è declerativ. Il code da l’installatur è pitschen; la basa da savida è il tscharvè.

Duas consequenzas che meritan attenziun:

Meglieraziuns vegnan furnidas senza crear in nov ISO. L’installatur telechargia durant l’execuziun l’ultim archiv da configuraziun (cun la versiun furnida cun l’ISO sco soluziun da reserva). Ina correctura d’errurs che vegn fusiunada en ditana-config in glindesdi cuntanscha il mardi suandant las novas installaziuns.
Contribuir è daventà bler pli simpel. La gronda part da las contribuziuns tutga ina suletta datoteca KDL. Il README.md da ditana-config explitgescha detagliadamain il model da datas.

Quatter desktops, tuts cun la medema impurtanza

La versiun 0.9.0 furniva mo XFCE. La versiun 0.9.3 furnescha quatter sistems da desktop – XFCE (X11), Wayfire, Niri e COSMIC (tuts Wayland) – che pon vegnir installads individualmain u parallelamain. Il greeter mussa quels che Vus avais installà.

Wayfire e Niri vegnan mintgatant renviads sco ambients incumplets. Ditana serra directamain questa largia: ina configuraziun waybar bain elavurada cun iconas adattadas al tema, nwg-launcher e nwgbar per aviar applicaziuns e per las acziuns d’energia, valurs da standard raschunaivlas en tuts quatter – uschia èn tuts quatter opziuns da plaina valur, betg demonstraziuns tecnologicas.

lightdm è vegnì remplazzà da greetd cun tuigreet, che s’integrescha senza problems cun uwsm per la gestiun dal ciclus da vita da las sessiuns sin Wayland.

Installaziun che resguarda la hardware

Dus pass d’identificaziun èn novs u considerablamain extendids:

L’identificaziun da NVIDIA cumpareglia uss durant l’installaziun tant la glista d’identificaturs PCI da open-gpu-kernel-modules sco er la pagina da NVIDIA davart las GPUs pli veglias e recumonda lura ina da quatter opziuns: nvidia-open-dkms (la nova valur da standard per Turing+), nvidia-580xx-dkms (Maxwell/Pascal/Volta), nvidia-470xx-dkms (Kepler) u nouveau. Tschernas da kernel che n’èn betg cumpatiblas cun DKMS vegnan refusadas cun ina explicaziun.
L’identificaziun da maschinas virtualas determinescha ina retscha da tschernas consecutivas (soluziuns da reserva cun rendering da software, fstrim.timer deactivà).

L’identificaziun e la mitigiaziun da mancanzas da segirezza da la CPU – gia en la versiun 0.9.0 ina caracteristica da Ditana – restan nunmidadas. Guardai la pagina davart las mitigiaziuns da la CPU per la motivaziun cumpletta per mintga mancanza da segirezza.

Layout da la tastatura per la consola, generà cun precisiun

Ina meglieraziun pitschna, ma visibla: vconsole.conf vegn uss generà cun ckbcomp a basa dal layout da la tastatura X11 tschernì. La metoda precedenta era mo approximativa; questa è exacta, quai ch’è impurtant durant l’installaziun (ils pleds-clav vegnan tippads en il VT da Linux) e per l’utilisaziun dal VT suenter l’installaziun. Quai schlia ina reclamaziun d’in commentari sin DistroWatch davart la versiun 0.9.0.

Rinforzament dal sistem – in nov dialog

Quai è propi nov en la versiun 0.9.3. L’installatur da la versiun 0.9.0 cuvriva las mitigiaziuns da mancanzas da segirezza da la CPU, ma n’aveva nagin dialog general per il rinforzament. La versiun 0.9.3 agiunta ina secziun cumpletta System Hardening sut Expert Settings cun opziuns documentadas a basa da sysctl:

Spazis da num da l’utilisader senza privilegis deactivads (unprivileged_userns_clone=0) sco standard, cun ina explicaziun detagliada dal cumpromiss per navigaturs e Flatpak.
ptrace restrenschì (yama.ptrace_scope=2 sco standard, =0 per il profil da sviluppader).
Punctaders dal kernel zuppads, dmesg restrenschì, kexec deactivà.
Protecziun da FIFOs e da datotecas regularas en ordinaturs sticky (ultra la protecziun da standard da Linux per hardlinks/symlinks).
Stack da rait rinforzà (SYN cookies, nagins ICMP redirects, nagin source routing, reverse-path filtering).
JIT da BPF restrenschì, relaxaziun opziunala da perf_event_paranoid per sviluppadras e sviluppaders.
hardened_malloc opziunal en la varianta cumpletta u leva, ultra da quai mimalloc opziunal per configuraziuns orientadas a la prestaziun.

Mintga opziun vegn preschentada sco glista da controlla cun documentaziun cumpletta – inclusiv ils cumpromiss che Vus acceptais, cura che Vus activais u deactivais l’opziun.

Sustegn da Flatpak, integrà dal cumenzament fin a la fin

Flatpaks pon uss vegnir declerads en la configuraziun ensemen cun arch-packages ed aur-packages. L’installaziun ha lieu a l’emprim aviar tras in agen ditana-flatpak-finalize.service (che blochescha il greeter fin ch’ella è terminada, uschia ch’i na dat naginas installaziuns surprendentas durant la sessiun).

Nua ch’i dat Flatpaks, vegnan quels preferids ad equivalents che existan mo en l’AUR – cun excepziun dals cas, nua ch’il sandbox d’in Flatpak na po betg funcziunar cun il rinforzament da standard da Ditana. Brave Browser è l’exempel documentà: ses Flatpak dovra unprivileged_userns_clone=1, perquai furnescha Ditana empè brave-bin da l’AUR. Ils cumpromiss èn explitgads sin la pagina da bunas praticas AUR u Flatpak.

Applicaziuns da standard dinamicas per tips MIME

Las applicaziuns da standard per tips MIME vegnan uss calculadas a basa da las cumponentas installadas, empè d’esser fixadas en il code. Installai LibreOffice → LibreOffice avra .docx. Installai empè ONLYOFFICE → ONLYOFFICE avra quellas datotecas. Installai Thunar → Thunar avra ordinaturs. Installai COSMIC Files → COSMIC Files avra ils ordinaturs. Tut cumponì a basa da las decleraziuns KDL.

Emulatur da terminal, uss da plaina valur

L’installatur porscha uss sis emulaturs da terminal cun ina matrix da decisiun elavurada cun quità: kitty (standard, X11+Wayland), foot (mo Wayland, lev), Alacritty (GPU, minimalistic), WezTerm (cun bleras funcziuns, multiplexer), Ghostty (modern, dovra OpenGL 4.3+) e COSMIC Terminal. Il standard xdg-terminal-exec vegn utilisà consequentamain. Sch’XFCE è er tschernì, vegn kitty installà automaticamain sco soluziun da reserva per X11 tar terminals mo per Wayland – senza intervenziuns manualas.

Program d’agid per l’AUR: pikaur → paru

pikaur è vegnì remplazzà da paru. Il motiv era pachub (il program grafic per percurrer ils pachets dad Arch, fixà en mintga panel dal desktop ensemen cun bazaar per Flatpak), che sustegna mo yay u paru. paru era er la meglra soluziun per ils auters basegns da Ditana.

Gestiun dals pleds-clav

Vus pudais uss ignorar la controlla stricta pwscore dal pled-clav per l’account d’utilisader, sche Vus avais ina buna raschun per quai. La controlla resta obligatorica, sch’il criptadi dal disc entir è activà – là reducescha in pled-clav flaivel activamain la segirezza.

Uschia vegnan resguardads plirs rapports davart la versiun 0.9.0, tenor ils quals installaziuns èn vegnidas interruttas, perquai ch’i n’era betg pussaivel da cuntanscher il minimum da standard da pwscore.

Issues da GitHub serrads

Diesch issues da la versiun 0.9.0, annunziads da persunas che utiliseschan Ditana, èn realisads en la versiun 0.9.3 – correcturas d’errurs e giavischs da funcziuns. La glista è disponibla en la glista dals issues da l’installatur.

Davos las culissas

Ansible → Sparrow6. La logica da la gestiun da configuraziun che adatta datotecas sco mkinitcpio.conf è vegnida migrada dad Ansible a Sparrow6, cun contribuziuns substanzialas dad Alexey Melezhik. Sparrow6 vegn er utilisà per testar las configuraziuns automatisadas sezzas. La migraziun eliminescha ina dependenza dal runtime da Python e producescha resultats da test pli legibels.
Engraziaments. Grazia fitg ad Alexey Melezhik per la lavur vi da Sparrow6 e per la collavuraziun cuntinuanta. Grazia fitg a Thomas Zipproth per ils tests e resuns cuntinuants. Grazia fitg a tut las persunas che han avert in issue davart la versiun 0.9.0 – mintga issue è vegnì examinà, e la gronda part èn uss serrads.

In pitschen toc d’istorgia

Cura che Ralf Hersel m’ha fatg in’intervista per gnulinux.ch al cumenzament dal 2025 davart Ditana 0.9.0, ha el ditg per cumenzar ch’el haja gudagnà ina scumessa – el aveva preditg ch’ina distribuziun Linux cun IA integrada vegnia publitgada avant la fin dal 2024, e la versiun 0.9.0 (ils 31 da december 2024) è arrivada gist a temp.

Ditana furnescha effectivamain il Ditana Assistant opziunal, che utilisescha in model local dad Ollama (u mintga interfatscha cumpatibla cun OpenAI) per generar cumonds da shell. El è nizzaivel, ma jau fiss l’emprim a dir che «distribuziun IA» saja exagerà – l’assistent ha in context limità dal sistem, ed ina distribuziun propi integrada cun IA è in project separà che jau vegn forsa ad explorar pli tard (l’analisa automatisada da protocols fiss la direcziun la pli realistica). Per il mument: el è in utensil pratic, fixà en il panel, sche Vus l’activais.

Actualisar a partir da la versiun 0.9.0

I na dat nagina actualisaziun directa. L’architectura ha sa midà memia fitg. La via sustegnida è ina nova installaziun cun in snapshot da Timeshift / ZFS da Voss /home (u da tge partiziun da datas che Vus avais) sco basa.

Questa translaziun è vegnida fatga a maschina. Las lecturas ed ils lecturs la megliereschan sin Weblate.